چالش کاهش چشمگیر نرخ باروری در ایران، ابعاد مختلفی دارد. در حالی که عوامل اقتصادی از مهمترین موانع نگرانکننده برای خانوادهها محسوب میشود، اما این مسئله تنها عامل تعیینکننده نیست.
عبدالله معتمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی و استاد تمام روان شناسی، در گفتگو با خبرنگار مهر، به بررسی این چالش پرداخت. وی با اشاره به روند کاهشی نرخ باروری در کشور، بیان داشت: در دهه ۶۰ نرخ باروری در ایران حدود ۶ تا ۷ فرزند بود، اما امروز این نرخ به حدود ۱.۶ فرزند رسیده و حتی برخی پژوهشها از کاهش بیشتر آن خبر میدهند.
پیامدهای کاهش نرخ باروری
معتمدی توضیح داد: زمانی که نرخ باروری از سطح جانشینی پایینتر باشد، کشور با کاهش جمعیت جوان و در ادامه با سالمندی جمعیت روبهرو میشود. بر همین اساس پیشبینی میشود در حدود دو دهه آینده، ایران به سمت جامعهای سالمند حرکت کند و نزدیک به ۳۰ درصد جمعیت کشور را افراد بالای ۶۵ سال تشکیل دهند.
عوامل اقتصادی و فرزندآوری
تحقیقات مختلف نشان میدهد یکی از مهمترین عوامل کاهش فرزندآوری، مسائل اقتصادی مانند نبود درآمد کافی، ناامنی شغلی، بحران مسکن و هزینههای بالای نگهداری و تربیت فرزند است. این عوامل بدون تردید بر تصمیم خانوادهها اثر میگذارند.
اقتصاد تنها عامل نیست
این استاد روانشناسی تاکید کرد: اقتصاد تنها عامل تعیینکننده نیست. نقش عوامل اقتصادی در گروههای مختلف اجتماعی یکسان نیست. اگر صرفا اقتصاد عامل اصلی بود، انتظار میرفت خانوادههای دارای وضعیت اقتصادی بهتر با کاهش فرزندآوری مواجه نباشند، در حالی که این گروه نیز نرخ باروری پایینی دارند.
هزینه فرصت در طبقات مرفه
وی افزود: در طبقات اقتصادی بالاتر، فرزندآوری بیشتر به عنوان «هزینه فرصت» مطرح میشود؛ یعنی خانوادهها نگران هستند تولد فرزند موجب کاهش درآمد، عقب ماندن از مسیر شغلی یا افزایش هزینههای آموزش و تربیت شود.
تاثیر مشکلات اقتصادی بر مناطق روستایی
معتمدی در ادامه بیان داشت: در مقابل، در طبقات پایینتر و مناطق روستایی، اگرچه نرخ باروری همچنان بالاتر است، اما در سالهای اخیر همان مناطق نیز تحت تاثیر مشکلات اقتصادی با کاهش فرزندآوری مواجه شدهاند.