محمدجواد ظریف در یادداشتی که در مجله «اندیشکده پایاب» منتشر شده است، بر ضرورت بهرهبرداری از فرصتهای دیپلماسی ناشی از امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا تأکید کرد. وی با اشاره به تغییرات ژئوپلیتیک جهانی، خواستار گذار از نگاه تهدیدمدار به نگاه فرصتمدار در سیاست داخلی و خارجی کشور شد.
تحلیل فرصتهای دیپلماسی و زمانبندی توافق
ظریف معتقد است که امضای یادداشت تفاهم میان رؤسایجمهور ایران و آمریکا در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، پنجرهای استثنایی برای دیپلماسی گشوده است. وی هشدار داد که این فرصت ماهیتی زماندار دارد و در صورت عدم دستیابی به توافق نهایی در بازههای زمانی تعیینشده (بهویژه دوره شصتروزه پیشنهادی)، بهبود وضعیت اقتصادی دشوار خواهد شد.
وی همچنین خاطرنشان کرد که عدم دستیابی به توافق میتواند پیامدهای زیر را به همراه داشته باشد:
- دشواری در روند بهبود اقتصادی کشور
- احتمال بروز ناآرامیهای داخلی
- احتمال وقوع تجاوز مجدد، بهویژه پس از انتخابات آمریکا
وضعیت قدرتهای جهانی و جایگاه ایران
وزیر امور خارجه پیشین در تحلیل وضعیت جهان «پساقطبی»، از افول قدرت هژمونیک آمریکا سخن گفت و مدعی شد که هیچ قدرتی در حال حاضر توان ایفای نقش هژمون جهانی یا منطقهای را ندارد. وی با اشاره به ناکامی آمریکا و اسرائیل در دو جنگ اخیر، این موضوع را گواهی بر روند افول آمریکا دانست.
ظریف در بخش دیگری از نوشتار خود به وضعیت روابط با سایر قدرتها اشاره کرد:
- روسیه و چین: وی اشاره کرد که روسیه و چین در دو جنگ اخیر، نه همپیمان ایران شدند و نه همکاری معناداری انجام دادند.
- جنوب جهانی: وی با استناد به قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت، اعلام کرد که حتی ۱۳۶ کشور از جنوب جهانی از حمایت آشکار از ایران در برابر آمریکا و غرب ابایی نداشتند.
راهبرد توازن فراگیر
ظریف برای مدیریت روابط خارجی، راهبرد «توازن فراگیر» را پیشنهاد کرد که مبتنی بر تقویت روابط با همسایگان، چین، روسیه و اروپا است. وی همچنین بر اراده و توان ایستادگی مردم و نظام ایران در برابر پیشبینیهای ناکام رهبران خارجی تأکید کرد.