در ماههای اخیر، پدیدهای موسوم به «گزنهدرمانی» در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و تیکتاک توجهات را به خود جلب کرده است. در این ویدئوها، افراد با ضربه زدن شاخهها و برگهای تازه گیاه گزنه به پوست صورت، گردن، بازوها و عضلات، مدعی فواید متعددی از جمله کلاژنسازی، جوانسازی، رفع چینوچروک، لیفت صورت، درمان آکنه، پاکسازی سموم، بهبود گردش خون و تقویت سیستم ایمنی هستند.
با این حال، بررسیهای تاریخی و پزشکی نشان میدهد که این عمل، که نام علمی آن گزنهزنی (Urtication) است، روشی نوین نیست و قدمت آن به اروپای قرون وسطی، یونان و مصر باستان بازمیگردد. در دوران کنونی که طب مبتنی بر شواهد و روشهای درمانی استاندارد جایگزین روشهای سنتی شدهاند، رواج دوباره این رفتارها در قالب ترندهای زیبایی نیازمند بررسی دقیق علمی است تا مشخص شود گزنهزنی یک روش درمانی مؤثر است یا رفتاری پرخطر برای سلامت پوست.
زیستشناسی گزنه و مکانیسم گزندهبودن
برای درک بهتر اثرات تماس گزنه با پوست، لازم است ساختار این گیاه بررسی شود. گزنه با نام علمی Urtica dioica گیاهی چندساله است که در مناطق مختلف جهان یافت میشود. سطح برگها و ساقههای این گیاه پوشیده از هزاران کرک میکروسکوپی توخالی به نام تریکوم (Trichome) است. این تریکومها سیستم دفاعی طبیعی گیاه در برابر حیوانات و حشرات محسوب میشوند.
ساختار نوک این کرکها از جنس سیلیس (شیشه) بوده و بسیار شکننده است. هنگامی که پوست با این کرکها تماس پیدا میکند یا ضربهای به آنها وارد میشود، نوک سیلیسی کرک شکسته و مانند یک سوزن یا سرنگ میکروسکوپی تیز، وارد لایه سطحی پوست (اپیدرم) میشود.