شب گذشته در تماشاخانه سنگلج، مراسم شبچراغ نمایش «سبیلالسلطنه» به نویسندگی و کارگردانی مهدی ملکی برگزار شد. این مراسم که با حضور هنرمندان تئاتر، سینما و تلویزیون همراه بود، با اجرای آیین سنتی «سوگند سیاه بازی» آغاز گردید.
جزئیات نمایش سبیلالسلطنه و میراث سیاه بازی
مهدی ملکی، کارگردان این اثر، در سخنانی به ویژگیهای این نمایش پرداخت. وی اعلام کرد که نمایش «سبیلالسلطنه» یک اثر شادیآور ایرانی است که از گونههای مختلف نمایش ایرانی بهره میبرد، اما هسته اصلی آن بر پایه «سیاه بازی» بنا شده است. وی تأکید کرد که تمامی عناصر این نمایش از جمله بازیگری، طراحیها و موسیقی، بر اساس موسیقی و هنر ایرانی اجرا شدهاند.
ملکی همچنین بر اهمیت حفظ این میراث فرهنگی تأکید کرد و هدف خود را انتقال آموختههای هنرمندانی چون جواد انصافی به نسلهای بعدی دانست.
تاریخچه و ریشههای سیاه بازی از نگاه جواد انصافی
جواد انصافی، بازیگر و کارگردان پیشکسوت، در این مراسم به بررسی ریشههای تاریخی سیاه بازی پرداخت. وی نکات زیر را در مورد این هنر بیان کرد:
- تاریخچه سیاه بازی به دوران اشکانیان بازمیگردد.
- نمونه بارز آن در داستان «سمک عیار» مشاهده میشود؛ جایی که شخصیت اصلی با سیاه کردن چهره و استفاده از ادا و اطوار، بر دشمن غلبه میکند.
- در متون تاریخی، از شخصیتهایی با عنوان «سیاهو» یاد شده که از «زبان شکسته» (همان زبان سیاه بازی) استفاده میکنند.
- ریشههای این هنر به دوران ساسانی نیز بازمیگردد و با سنتهایی مانند «آتشافروز» در پیامآوران نوروزی (بهویژه در مناطق کردستان و جنوب) پیوند دارد.
دیدگاه هنرمندان درباره نقش اجتماعی سیاه نمایش
رضا فیاضی، نویسنده و بازیگر پیشکسوت تئاتر نیز در این مراسم، سیاه بازی را یکی از منتقدترین و زیباترین انواع تئاتر دانست. وی اشاره کرد که سیاه نمایش در طول تاریخ همواره با حاکمیت و ظلم درگیر بوده است، اما از دوره پهلوی به بعد، این خاصیت برندگی و انتقادی در آن به تدریج کاهش یافته است. فیاضی همچنین بازیگری در این گونه از نمایش را «هنر ناب بازیگری» توصیف کرد.
