پهپاد شاهد-۱۳۶، که اغلب با نام پهپاد انتحاری یا کامیکازه شناخته میشود، نتیجه تلاشهای جمهوری اسلامی برای دستیابی به ابزاری است که بتواند کاستیهای نیروی هوایی این کشور را در برابر دشمنان مجهز به فناوریهای پیشرفته و گرانقیمت جبران کند. این سامانه با هزینهای تخمینی بین ۲۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار و در برخی موارد تنها ۷,۰۰۰ دلار برای هر واحد، معادلات دکترین نظامی سنتی را دگرگون کرده است.
استفاده روسیه از نسخههای دارای مجوز این پهپاد در اوکراین، جایگزینی برای حملات موشکی چند میلیون دلاری این کشور شده است. حتی ایالات متحده نیز در بحبوحه درگیریهای خود با ایران، به دنبال توسعه نمونهای کمهزینه از این پهپاد برآمده است.
اثربخشی شاهد در سادگی
«اکرم خریف»، نویسنده کتاب «در سایه شاهد»، معتقد است اثربخشی شاهد در پیچیدگی فناورانه آن نیست، بلکه برعکس، در سادگی آن است. تحلیلگران این سامانه را سلاحی برای مبادله هزینهها میدانند؛ ارزش آن در تعداد انبوه آن است. این پهپادها در مقایسه با سامانههایی که برای سرنگونی آنها ساخته شدهاند، ارزان و به راحتی قابل تولید انبوه هستند.
این ویژگی، شاهد را برای اشباع و خستهکردن پدافند هوایی ایدهآل میسازد، زیرا هر رهگیری، یک دارایی دفاعی بسیار گرانتر را مصرف میکند. خریف میافزاید: «شاهد به کشورهایی مانند روسیه و ایران راهی ارزان برای تحمیل هزینههای نامتناسب بر حریفان داده است. این امر آنها را مجبور میکند رهگیرهای گرانقیمت خود را برای پهپادهای کمهزینه تلف کنند و همزمان فشار روانی مداومی بر جمعیت غیرنظامی وارد آورند.»
ریشههای شاهد
مقامات ایرانی آمریکا را به خاطر تلاش برای کپیبرداری از «شاهد» (به معنای گواه) مورد تمسخر قرار دادهاند. با این حال، این سامانه خود داستانی با منشأ خارجی دارد که به چندین نمونه پیشین بازمیگردد و ریشههای آن به سالهای پیش از تولید انبوه فعلی بازمیگردد.