کرمانشاه یکی از کانون‌های اصلی نهضت ملی‌شدن صنعت نفت بود

به گزارش خبرنگار ایکنا از کرمانشاه، محسن درکه، نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ، در رویداد «روایت کرمانشاه» که امروز 28 مردادماه در اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان کرمانشاه برگزار شد، با اشاره به ریشه‌های تاریخی کودتای 28 مرداد، اظهار کرد: طراحی اصلی کودتای 28 مرداد با هدایت انگلیس و اجرای آن توسط آمریکا صورت گرفت؛ موضوعی که سازمان سیا سال‌ها بعد با انتشار اسناد رسمی آن را تأیید کرد. آمریکا تا پیش از این مقطع، سیاست مداخله‌جویانه مستقیمی در سیاست داخلی ایران نداشت، اما از 28 مرداد به بعد، این دخالت‌ها به‌صورت جدی و سازمان‌یافته آغاز شد. وی با اشاره به ضرورت دسته‌بندی نقش کرمانشاه در زمینه ملی‌شدن صنعت نفت، افزود: نخستین محور، حضور آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی در کرمانشاه است. پدر ایشان، سیدمصطفی کاشانی، از فعالان برجسته ضدانگلیسی در عراق بود. آیت‌الله کاشانی در دوره‌ای که تحت تعقیب انگلیسی‌ها بود، شبانه با لباس کردی از عراق متواری شد و به کرمانشاه آمد. ایشان در سال 1321 دستگیر و تبعید شد و از سال 1323 تا 24 مرداد 1324، نزدیک به یک سال در اردوگاه و زندان «بنگله» کرمانشاه تحت نظارت انگلیسی‌ها قرار داشت. همین دوران، پیوند عمیقی میان مردم مذهبی کرمانشاه و ایشان ایجاد کرد؛ به‌گونه‌ای که او پس از آزادی، تا پایان ماه رمضان در کرمانشاه ماند و سپس به تهران عزیمت کرد و این ارتباط تا سال‌های بعد تداوم یافت. این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: جبهه ملی که در مهر یا آبان 1328 به رهبری دکتر محمد مصدق شکل گرفت، در کرمانشاه نیز فعالیت گسترده‌ای داشت و با یارگیری وسیع، بسیاری از ملی‌گرایان و حتی برخی وابستگان سابق حزب توده را به خود جذب کرد. درکه با اشاره به زیرساخت‌های نفتی استان گفت: کرمانشاه دومین پالایشگاه نفت ایران را در اختیار داشت. اگرچه نخستین حفاری‌های نفتی ایران پس از قرارداد دارسی در منطقه «چیاسرخ» قصرشیرین انجام شد، اما به‌دلیل دوری از دریا و مسائل اقتصادی، عملیات اصلی به مسجدسلیمان منتقل شد؛ با این‌حال، پالایشگاه کرمانشاه به‌عنوان دومین پالایشگاه کشور، نقش کلیدی در تداوم صنعت نفت ایفا کرد.