عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در همایشی با عنوان «چشمانداز اقتصادی ایران» به کاهش قدرت خرید مردم و روند نزولی رفاه خانوارها اشاره کرد. وی اظهار داشت که افت قدرت خرید صرفاً ناشی از تورم نیست، بلکه بخش مهمی از آن به دلیل کاهش درآمد واقعی سرانه است.
بر اساس شاخص درآمد ناخالص داخلی واقعی (GDI)، درآمد واقعی سرانه کشور با قیمتهای ثابت سال ۱۴۰۰، از حدود ۱۴۱ میلیون تومان در سال ۱۳۹۰ به حدود ۷۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. این بدان معناست که درآمد واقعی هر ایرانی در طول ۱۳ سال تقریباً نصف شده و سطح رفاه به دهه ۱۳۷۰ بازگشته است.
کاهش قدرت خرید مزد کارگران
بررسی قدرت خرید طبقه کارگر و مزدبگیران نیز مؤید کاهش چشمگیر آن نسبت به ابتدای سال ۱۳۹۰ است. در سال ۱۳۹۰، حداقل دستمزد ماهانه ۳۳۰ هزار و ۳۰۰ تومان بود که معادل ۳۰۵ دلار یا ۷.۲ گرم طلای ۱۸ عیار بود.
در سال ۱۴۰۴، حداقل دستمزد ماهانه ۱۰ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان تعیین شد. این رقم در ۲۶ اسفند ماه ۱۴۰۴ برای سال ۱۴۰۵، معادل ۱۱۶ دلار تصویب شد. این در حالی است که در بهمن ماه ۱۴۰۴، حداقل دستمزد معادل ۸۴ دلار ارزش داشت. این افزایش ارزش دلاری تا میانه اردیبهشت امسال نیز دوام نیاورد، زیرا نرخ دلار افزایش یافت و در مقاطعی به ۱۹۰ هزار تومان رسید، که حداقل مزد را معادل ۸۷.۵ دلار کرد.
مهمترین عامل این تغییر وضعیت، کاهش قدرت خرید و درآمد واقعی مردم و تضعیف ارزش پول ملی بوده است. در سال ۱۳۹۰، قیمت هر دلار آمریکا حدود ۱۰۰۰ تومان بود.
ارزش حداقل دستمزد بر اساس طلا
در سال ۱۳۹۰، حداقل دستمزد ماهانه معادل ۷.۲ گرم طلا بود. این رقم در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱.۵ گرم طلا کاهش یافت (با فرض حداقل دستمزد ۱۰.۳۹ میلیون تومان و ارزش هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۶.۹ میلیون تومان در آن زمان).
این مقایسه نشاندهنده افت قابل توجه قدرت خرید مزد در مقایسه با ابتدای دهه ۱۳۹۰ است.