محمود نجاتی حسینی، استاد جامعهشناسی دین، در نشستی علمی به بررسی رابطه دین و سرمایه اجتماعی در جامعه ایران پرداخت. وی سرمایه اجتماعی را مجموعهای از هنجارها، روابط، آموزهها و باورهایی دانست که به تعامل بیشتر و زندگی اخلاقی منجر میشود.
شاخصهای سرمایه اجتماعی در ایران
نجاتی حسینی سه شاخص اصلی برای سنجش سرمایه اجتماعی معرفی کرد:
- اعتماد اجتماعی: بر اساس پیمایشهای اخیر، میزان اعتماد به نهادها بسیار پایین است.
- مشارکت اجتماعی: مشارکت ارادی افراد در جامعه، بهویژه در حوزه سیاسی، روندی نزولی داشته است.
- همبستگی و وفاق اجتماعی: آمارها در این زمینه نیز مطلوب نیستند و جامعه باید انسجام لازم را داشته باشد.
چالشهای سرمایه اجتماعی و دین
این استاد دانشگاه بر لزوم ارائه معانی مدرن از دین و بررسی چالشهای سرمایه اجتماعی تأکید کرد. وی با اشاره به بررسی حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ پژوهش درباره ایران، خاطرنشان کرد که این پژوهشها ارتباط مثبت دین و سرمایه اجتماعی را نشان میدهند، اما درباره چگونگی استفاده از این سرمایه برای توسعه و همچنین چالشهای آن سکوت کردهاند.
نجاتی حسینی هشدار داد که سرمایه اجتماعی به دلیل کم استفاده شدن تضعیف شده و همچنین به دلیل استفاده با منظورهای غیردینی، تخریب شده است. وی تأکید کرد که اگر از سرمایه اجتماعی سوءاستفاده شود، تخریب میگردد و خود، دین را به شرط و شروطی، سرمایه اجتماعی میداند.