به گزارش خبرگزاری آنا، علی جعفریان دهکردی، معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران، در نشست «معرفی حمایتها، فراخوانها و فرصتهای پژوهشی بنیاد ملی علم ایران» که امروز به صورت مجازی برگزار شد، با اشاره به مأموریتها و رویکردهای این بنیاد، اظهار کرد: مأموریتهای بنیاد ملی علم ایران بر سه محور اصلی استوار است که نخستین آن پیشروی در مرزهای دانش و تحقق مرجعیت علمی است. در کنار این مأموریت، ارائه راهکارهای علمی برای حل مسائل کشور و همچنین ترویج علم و ارتقای اثرگذاری علم در جامعه نیز به عنوان دو مأموریت دیگر بنیاد تعریف شده است.
وی با اشاره به روند تحول فعالیتهای بنیاد در سالهای اخیر گفت: پس از سال ۱۴۰۱، تغییرات قابل توجهی در برنامهها و ساختارهای بنیاد ایجاد شده و این تغییرات موجب رشد چشمگیر تعداد طرحهای دریافتی، طرحهای مصوب و اعتبارات پژوهشی شده است. این روند با حمایت هیئت امنای بنیاد، بنیاد ملی نخبگان و دولت دنبال شده و زمینه گسترش دامنه فعالیتهای بنیاد را فراهم کرده است.
جعفریان با بیان اینکه حمایتهای بنیاد تمامی حوزههای علمی را در بر میگیرد، افزود: برخلاف برخی تصورها، فعالیت بنیاد صرفاً محدود به علوم پایه نیست و حوزههای علوم انسانی، علوم اجتماعی، علوم پزشکی، فنی و مهندسی، کشاورزی، هنر و سایر رشتههای علمی نیز از حمایتهای بنیاد برخوردار میشوند. برای هر یک از این حوزهها کارگروههای تخصصی متشکل از استادان برجسته کشور تشکیل شده که مسئولیت ارزیابی علمی طرحها را بر عهده دارند و در کنار آن از شبکه گستردهای از داوران تخصصی استفاده میشود.
وی ادامه داد: بررسی آمارهای سالهای اخیر نشان میدهد ظرفیت مشارکت دانشگاهها و استانهای مختلف کشور در استفاده از حمایتهای بنیاد همچنان قابل افزایش است. اگرچه دانشگاههای بزرگ کشور سهم بیشتری از طرحهای مصوب را به خود اختصاص دادهاند، اما بسیاری از دانشگاهها و استانها نیز ظرفیتهای ارزشمندی برای حضور پررنگتر در فراخوانهای بنیاد دارند.
بخش عمده حمایتهای بنیاد از طریق فراخوانهای باز انجام میشود
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران با تشریح ساختار حمایتهای پژوهشی این نهاد اظهار کرد: حمایتهای بنیاد در دو قالب اصلی ارائه میشود؛ نخست حمایتهای مستمر که در قالب فراخوانهای باز یا Open Call انجام میشود و پژوهشگران در تمام طول سال، بدون محدودیت زمانی، میتوانند بر اساس تخصص و علاقه خود طرحهای پژوهشی را ارسال کنند.
وی افزود: سقف حمایت از این طرحها تا ۵۰۰ میلیون تومان است و در صورتی که پروژه دارای همتای بینالمللی باشد، این میزان تا ۸۰۰ میلیون تومان افزایش مییابد تا امکان توسعه همکاریهای علمی بینالمللی نیز فراهم شود.
جعفریان خاطرنشان کرد: بیش از ۷۰ تا ۷۵ درصد کل حمایتهای بنیاد ملی علم ایران از طریق همین فراخوانهای مستمر انجام میشود و بخش دوم حمایتها، برنامههای مأموریتمحور و فراخوانهای موضوعی است که بر اساس اولویتهای کشور طراحی شده و در زمانهای مشخص منتشر میشود.
وی تأکید کرد: در فراخوانهای برنامهای، موضوعات از پیش تعیین شده و متناسب با نیازهای کشور انتخاب میشوند و پژوهشگران میتوانند بر اساس زمانبندی اعلامشده در این برنامهها مشارکت کنند. بنیاد تلاش کرده است زمانبندی انتشار این فراخوانها به گونهای باشد که جامعه دانشگاهی بتواند برنامهریزی مناسبی برای حضور در آنها داشته باشد.
حمایت ویژه از پژوهشگران برجسته و جوان
جعفریان با اشاره به ابزارهای حمایتی بنیاد در حوزه مرجعیت علمی گفت: یکی از مهمترین برنامههای بنیاد، حمایت از پژوهشگران برجسته و پژوهشگران جوان است. در این چارچوب، برنامههایی همچون کرسیهای پژوهشی، گرنتهای پژوهشی شایستگیمحور، گرنتهای بینالمللی، گرنت آغاز، گرنت استقرار، گرنت بنیان، گرنت همافزایی و حمایت از خوشههای پژوهشی طراحی شده است.
وی درباره کرسیهای پژوهشی توضیح داد: این کرسیها به استادان برجستهای اعطا میشود که توانایی جریانسازی علمی در یک حوزه تخصصی را داشته باشند. هر کرسی پژوهشی طی سه سال از سه میلیارد تومان اعتبار مستقیم برخوردار میشود و علاوه بر آن، بنیاد هزینه جذب دو پژوهشگر پسادکتری و دو دانشجوی دکتری را نیز تأمین میکند؛ به گونهای که مجموع حمایتها برای هر کرسی به حدود هفت میلیارد تومان میرسد.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران افزود: انتخاب صاحبان کرسی از طریق معرفی دانشگاهها، انجمنهای علمی و مؤسسات پژوهشی انجام میشود و استادان به صورت مستقیم برای دریافت کرسی اقدام نمیکنند، بلکه فرآیند معرفی و ارزیابی علمی برای آنان انجام میشود.
وی همچنین به گرنتهای ویژه اعضای هیئت علمی جوان اشاره کرد و گفت: اعضای هیئت علمی استادیار که حداکثر ۴۵ سال سن داشته و بیش از پنج سال از استخدام آنان نگذشته باشد، میتوانند از گرنتهای آغاز و استقرار استفاده کنند. میزان حمایت این گرنتها تا دو میلیارد تومان برای یک دوره دو ساله است و محدودیتی در تعداد طرحهای باکیفیت وجود ندارد؛ هر طرحی که شرایط لازم را داشته باشد، مورد حمایت قرار خواهد گرفت.
خوشههای پژوهشی، گرنتهای تخصصی و حمایت از مرجعیت علمی
جعفریان با تشریح دیگر برنامههای بنیاد ملی علم ایران در حوزه مرجعیت علمی، اظهار کرد: یکی از برنامههای مهم بنیاد، تشکیل خوشههای پژوهشی چندرشتهای است که در آن دستکم سه استاد از سه رشته تخصصی مختلف در کنار یکدیگر روی یک موضوع راهبردی فعالیت میکنند.
به گفته وی، برای هر خوشه پژوهشی تا سقف ۶ میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته شده و این برنامه در حوزههای علوم پایه، علوم پزشکی، علوم انسانی و علوم اجتماعی دنبال میشود.
وی همچنین از برنامه «نمونه محصول» به عنوان یکی دیگر از ابزارهای حمایتی بنیاد نام برد و گفت: این برنامه از محصولاتی حمایت میکند که یا در جهان نمونه مشابهی ندارند یا هنوز در مرحله پژوهش قرار دارند و وارد مرحله تجاری نشدهاند.
به گفته جعفریان، برای هر طرح در این بخش تا پنج میلیارد تومان اعتبار اختصاص مییابد و پیش از تصویب، تمامی ادعاهای علمی و فناورانه آن در فرآیندی دقیق مورد ارزیابی قرار میگیرد.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران با اشاره به برنامههای ارتقای جایگاه علمی کشور اظهار کرد: یکی از اهداف بنیاد، ارتقای کیفیت تولیدات علمی، افزایش سهم ایران در تولید علم جهانی، گسترش همکاریهای بینالمللی و تقویت حضور دانشگاههای کشور در شاخصهای معتبر علمی جهان است. در همین راستا، برای حدود ۲۰ دانشگاه کشور برنامههای ویژهای پیشبینی شده که با هدف ایجاد جهش علمی و افزایش کیفیت خروجیهای پژوهشی اجرا میشود.
توسعه علوم پیشران و گسترش همکاریهای بینالمللی
جعفریان با بیان اینکه توسعه علوم راهبردی از دیگر اولویتهای بنیاد است، گفت: حوزههایی همچون هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، زیستفناوری، مواد پیشرفته، علوم شناختی و امنیت غذایی در زمره موضوعات اولویتدار بنیاد قرار دارند و برای این حوزهها فراخوانهای مشترکی با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری منتشر میشود.
وی افزود: این فراخوانها معمولاً با حمایتهای چهار تا پنج میلیارد تومانی همراه هستند و پژوهشگران میتوانند برای اجرای طرحهای ملی و راهبردی در آنها مشارکت کنند.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران همچنین دیپلماسی علمی را یکی از محورهای اصلی فعالیت بنیاد دانست و اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران در سالهای اخیر همکاریهای مشترکی را با نهادهای علمی کشورهای مختلف از جمله چین، روسیه، اتریش و ازبکستان آغاز کرده و فراخوانهای مشترکی با این کشورها منتشر شده است.
وی ادامه داد: در قالب این همکاریها، پژوهشگران ایرانی میتوانند پروژههای مشترک تعریف کرده و از حمایتهای مالی بنیاد برای اجرای پژوهشهای بینالمللی استفاده کنند. همچنین همکاری با مؤسسه بینالمللی یاسا (IIASA) نیز از دیگر برنامههای بنیاد است که امکان حضور پژوهشگران، پژوهشگران پسادکتری و دانشجویان دکتری را در پروژههای مرتبط با کلانچالشهای جهانی فراهم میکند.
جعفریان همچنین به برنامه مأموریتگرایی دانشگاهها اشاره کرد و گفت: دانشگاهها میتوانند با انعقاد تفاهمنامه با بنیاد، در قالب هستههای پژوهشی و با رویکرد مسئلهمحور فعالیت کنند. در این برنامه، میزان حمایت بنیاد تا یک و نیم برابر گرنتهای معمول افزایش مییابد تا دانشگاهها بتوانند با تمرکز بر مأموریتهای تخصصی خود، نقش مؤثرتری در حل مسائل کشور ایفا کنند.
حمایت از پژوهشهای عمیق دانشبنیان و ترویج علم
وی با اشاره به برنامه حمایت از پژوهشهای عمیق دانشبنیان اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران از شرکتهای دانشبنیانی که به دنبال توسعه محصولات نسل آینده هستند نیز حمایت میکند. در این برنامه، پس از ارزیابی نیازهای فناورانه شرکتها، فراخوان پژوهشی منتشر میشود و بهترین پژوهشگران کشور برای اجرای پروژه انتخاب خواهند شد.
جعفریان افزود: در حال حاضر بیش از ۲۰ طرح در این حوزه در حال اجراست و بنیاد برای هر پروژه تا چهار میلیارد تومان حمایت مالی در نظر گرفته است که ۸۰ درصد آن توسط بنیاد و ۲۰ درصد دیگر توسط شرکت متقاضی تأمین میشود.
وی در ادامه، ترویج علم را سومین مأموریت بنیاد برشمرد و گفت: یکی از مهمترین برنامههای این حوزه، برگزاری «شب علم» است که با هدف آشنایی عموم مردم با دستاوردهای علمی دانشگاهها برگزار میشود.به گفته وی، در این برنامه دانشگاهها از عصر تا شب میزبان خانوادهها، دانشآموزان و علاقهمندان به علم هستند و استادان دانشگاه با زبانی ساده آخرین دستاوردهای علمی خود را معرفی میکنند.
جعفریان خاطرنشان کرد: بنیاد برای برگزاری هر دوره از این رویداد تا یک میلیارد تومان حمایت مالی اختصاص میدهد و دانشگاهها میتوانند با ارائه طرح، میزبان این برنامه ملی شوند. وی استقبال گسترده مردم از برگزاری شب علم در دانشگاههای مختلف کشور را نشانه اهمیت توسعه ارتباط میان دانشگاه و جامعه دانست.
کاهش زمان داوری، افزایش حمایتهای پژوهشی و دعوت دانشگاهها به مشارکت بیشتر
جعفریان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به عملکرد بنیاد ملی علم ایران در سال ۱۴۰۴، اظهار کرد: در سال گذشته حدود ۷ هزار طرح پژوهشی در بنیاد دریافت و بررسی شد و با وجود افزایش حجم درخواستها، تلاش شده است فرآیندهای ارزیابی با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.
وی با بیان اینکه کاهش زمان بررسی طرحها یکی از اولویتهای بنیاد است، گفت: متوسط زمان ارزیابی طرحها در حال حاضر حدود چهار ماه است و برنامهریزی کردهایم این زمان بیش از پیش کاهش یابد. بخشی از زمان بررسی به فرآیند داوری علمی وابسته است و از استادان و داوران درخواست میکنیم ارزیابی طرحها را در بازه زمانی تعیینشده انجام دهند تا روند بررسی درخواستها با تأخیر مواجه نشود.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران افزود: در بنیاد، برای تمامی مراحل بررسی طرحها زمانبندی مشخصی تعریف شده و پس از وصول پروندهها، گردش اداری آنها در کوتاهترین زمان ممکن انجام میشود، اما همراهی داوران علمی نیز نقش مهمی در کاهش زمان ارزیابی دارد.
وی با اشاره به نرخ پذیرش برخی برنامههای حمایتی گفت: در حوزه حمایت از رسالههای دکتری، نرخ پذیرش طرحها در سال ۱۴۰۴ بیش از ۸۰ درصد بوده است و این نشان میدهد بنیاد تلاش کرده از ظرفیت پژوهشگران جوان بیشترین حمایت را به عمل آورد.
جعفریان ادامه داد: در این برنامه علاوه بر پرداخت کمکهزینه مستقیم به دانشجوی دکتری، حدود ۸۰ میلیون تومان نیز به عنوان گرنت پژوهشی در اختیار استاد راهنما قرار میگیرد تا برای اجرای طرح هزینه شود. همچنین در دورههای پسادکتری نیز علاوه بر پرداخت حقوق پژوهشگر، گرنت پژوهشی مستقلی برای اجرای پروژه اختصاص داده میشود.
وی با بیان اینکه ظرفیتهای حمایتی بنیاد در بسیاری از موارد هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است، از اعضای هیئت علمی دانشگاهها خواست با استفاده از فرصت فراخوانهای مستمر و برنامههای موضوعمحور، حضور فعالتری در برنامههای بنیاد داشته باشند.
برنامههای حمایتی سال ۱۴۰۵ با افزایش اعتبارات ادامه مییابد
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران با اشاره به برنامههای پیشبینیشده برای سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: بخش قابل توجهی از اعتبارات بنیاد در قالب حمایتهای مستمر، گرنتهای پژوهشی و برنامههای جهش علمی اختصاص خواهد یافت و جزئیات تمامی حمایتها، سقف اعتبارات، میزان گرنتها و شرایط استفاده از آنها به صورت شفاف در پایگاه اطلاعرسانی بنیاد منتشر شده است.
وی افزود: اعضای هیئت علمی بر اساس مرتبه علمی خود میتوانند به صورت همزمان از ظرفیتهای مختلف بنیاد از جمله طرحهای پژوهشی، رسالههای دکتری، دورههای پسادکتری و سایر برنامههای حمایتی استفاده کنند و برای همکاریهای بینالمللی نیز ظرفیتهای مضاعفی در نظر گرفته شده است.
جعفریان همچنین با اشاره به وضعیت همکاری دانشگاه خواجهنصیرالدین طوسی با بنیاد ملی علم ایران گفت: روند مشارکت این دانشگاه در سالهای اخیر رو به رشد بوده و در حال حاضر نیز دهها طرح پژوهشی در مراحل مختلف غربالگری، داوری، انعقاد قرارداد و اجرا قرار دارد.
وی با بیان اینکه دانشگاه خواجهنصیر از تنوع مناسبی در بهرهگیری از برنامههای حمایتی بنیاد برخوردار است، تصریح کرد: با وجود این، ظرفیتهای موجود بیش از وضعیت فعلی است و انتظار میرود اعضای هیئت علمی این دانشگاه حضور پررنگتری در فراخوانهای بنیاد داشته باشند.
بازنگری در شیوهنامهها و حرکت به سمت شفافیت بیشتر
جعفریان در پاسخ به پرسشها و پیشنهادهای اعضای هیئت علمی درباره شیوه اجرای برخی برنامههای حمایتی، اظهار کرد: بخشی از ضوابط و پیشنیازهای گرنتهای تخصصی بر اساس تجربههای سالهای گذشته تدوین شده است، اما بنیاد پیشنهادهای دانشگاهیان را دریافت کرده و در حال بازنگری برخی دستورالعملها و شیوهنامههاست تا ضمن حفظ کیفیت علمی، موانع غیرضروری نیز برطرف شود.
وی تأکید کرد: نگاه بنیاد صرفاً بر تعداد مقالات یا شاخصهای کمی استوار نیست، بلکه آنچه در برنامههای جدید مورد توجه قرار گرفته، کیفیت برنامه پژوهشی، ظرفیت ایجاد جریان علمی، توسعه زیرساختهای پژوهشی، شکلگیری تیمهای تحقیقاتی و اثرگذاری واقعی طرحها در توسعه علم و حل مسائل کشور است.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران همچنین از طراحی ابزارهای جدید برای ارتقای کیفیت داوری خبر داد و گفت: یکی از برنامههای بنیاد، بهرهگیری از هوش مصنوعی در سامانههای ارزیابی است تا فرآیند انتخاب داوران، بررسی اولیه طرحها و کنترل کیفیت داوریها با دقت و شفافیت بیشتری انجام شود.
جعفریان در پایان با قدردانی از دیدگاهها و پیشنهادهای اعضای هیئت علمی حاضر در نشست، خاطرنشان کرد: نقدها و پیشنهادهای استادان برای بنیاد ملی علم ایران ارزشمند است و تلاش خواهیم کرد با استفاده از این دیدگاهها، برنامههای حمایتی را بیش از گذشته متناسب با نیازهای جامعه علمی کشور توسعه دهیم و زمینه مشارکت گستردهتر پژوهشگران در برنامههای بنیاد را فراهم کنیم.
انتهای پیام/