علیرضا مبصر؛ گروه بورس: بسیاری از سرمایهگذاران، وضعیت بازار را تنها با شاخص کل ارزیابی میکنند؛ در حالی که رشد شاخص میتواند صرفاً نتیجه تورم، افزایش نرخ ارز یا رشد اسمی سود شرکتها باشد. به همین دلیل تحلیلگران حرفهای معمولاً برای پاسخ به یک سؤال ساده، چندین شاخص را کنار هم قرار میدهند؛ بازار امروز چقدر میارزد؟ سه ابزار پرکاربرد برای پاسخ به این پرسش شامل ارزش دلاری بازار، شاخص بافت و نسبت قیمت به سود دوازدهماهه است. هر سه شاخص از زاویهای متفاوت بازار را بررسی میکنند، اما نکته جالب آن است که امروز تقریباً یک پیام مشترک دارند.
وقتی سود شرکتها از قیمت سهام جلو میزند
یکی از مهمترین شاخصهای ارزشگذاری، نسبت P/E TTM است؛ نسبتی که نشان میدهد بازار برای هر یک ریال سود شرکتها چه میزان قیمت پرداخت میکند. این نسبت اکنون در محدوده ۶.۱ واحد قرار گرفته است؛ سطحی که نسبت به میانگین چند سال اخیر پایینتر ارزیابی میشود.
در گذشته نیز هر زمان P/E به محدوده ۵ تا ۶ واحد نزدیک شده، بازار از منظر ارزشگذاری به سطوح جذابتری رسیده است. البته پایین بودن این نسبت الزاماً به معنای رشد قریبالوقوع بازار نیست، بلکه نشان میدهد انتظارات سرمایهگذاران نسبت به سود شرکتها محافظهکارانهتر شده است.
به زبان ساده بازار برای سود شرکتها کمتر هزینه میکند و همین مفهوم قیمت بر سود را شفاف تر توضیح میدهد
بازار در مقیاس اقتصاد چه جایگاهی دارد؟
اگر به جای سود شرکتها، اندازه کل بازار را با اندازه اقتصاد کشور مقایسه کنیم، تصویر مشابهی به دست میآید. شاخص بافت که نسبت ارزش بازار به تولید ناخالص داخلی را اندازهگیری میکند، اکنون به حدود ۰.۲۶ رسیده؛ در حالی که این نسبت در اوج رونق بورس سال ۱۳۹۹ از ۱.۲ نیز عبور کرده بود. به بیان دیگر، اندازه امروز بازار سرمایه نسبت به اقتصاد ایران فاصله قابل توجهی با دوران اوج خود دارد و حتی پایینتر از میانگین تاریخی قرار گرفته است.
ارزش دلاری؛ معیاری که تورم را کنار میزند
یکی از ایرادهای تحلیل صرفاً ریالی این است که تورم میتواند تصویر بازار را بزرگتر از واقعیت نشان دهد. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران ارزش بازار را بر حسب دلار محاسبه میکنند. ارزش دلاری بورس تهران اکنون حدود ۸۵ میلیارد دلار برآورد میشود؛ رقمی که در مقایسه با سقف تاریخی حدود ۱۵۰ میلیارد دلاری، نشان میدهد بازار هنوز فاصله محسوسی با دوران رونق دارد. این موضوع بیانگر آن است که رشد اسمی شاخص کل، هنوز نتوانسته افت ارزش واقعی بازار را به طور کامل جبران کند.
به عبارتی ارزش واقعی بازار را دلار بهتر روایت میکند تا ریال
سه مسیر، یک مقصد
نکته قابل توجه این است که هر سه شاخص، اگرچه بر پایه متغیرهای متفاوتی محاسبه میشوند، در نهایت به یک نتیجه مشترک میرسند. P/E از سود شرکتها سخن میگوید، شاخص بافت اندازه بازار را با اقتصاد مقایسه میکند و ارزش دلاری اثر تورم و کاهش ارزش پول ملی را حذف میکند؛ اما خروجی هر سه، آن است که بازار نسبت به دورههای اوج خود با ارزشگذاری محافظهکارانهتری معامله میشود.
ارزندگی، پایان تحلیل نیست
با این حال، ارزندگی تنها بخشی از معادله است. تجربه بازار سرمایه نشان داده ممکن است سهام برای مدت طولانی در محدودههای ارزنده معامله شود، اما تا زمانی که عواملی مانند کاهش نرخ بهره، بهبود فضای اقتصادی، ورود نقدینگی و کاهش ریسکهای سیاسی فراهم نشود، این ارزندگی لزوماً به رشد قیمتها منجر نخواهد شد. از همین رو، سه شاخص مورد بررسی را باید بیش از آنکه ابزاری برای پیشبینی زمان رشد بازار دانست، معیاری برای سنجش جایگاه فعلی بورس در مقایسه با گذشته تلقی کرد.
