جهان صنعت نیوز ، یارانه نقدی همچنان یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی دولت برای جبران بخشی از هزینههای معیشتی خانوارها به شمار میرود و هر ماه به مشمولان پرداخت میشود. با این حال، افزایش تورم و رشد مداوم هزینههای زندگی باعث شده است که مبلغ یارانه نقدی و اعتبار کالابرگ الکترونیکی دیگر پاسخگوی نیازهای خانوارها نباشد. در چنین شرایطی، دولت همزمان با ادامه پرداخت یارانه، بازنگری در دهکبندی و شناسایی دقیقتر مشمولان را با جدیت بیشتری دنبال میکند؛ موضوعی که ضرورت آگاهی خانوارها از عوامل مؤثر بر تغییر دهک، راهکارهای جلوگیری از قطع یارانه و شیوه پیگیری اعتراضها را بیش از گذشته افزایش داده است.
بررسی آمار پرداخت یارانه در دو ماه متوالی نشان میدهد بار مالی دولت برای پرداخت یارانه دهکهای چهارم تا نهم در تیرماه به ۱۳۵ هزار و ۴۹۴ میلیارد ریال رسیده است. این رقم در مقایسه با خردادماه که ۱۳۵ هزار و ۴۹۰ میلیارد ریال بود، تنها حدود ۴ میلیارد ریال افزایش داشته که بیانگر ثبات منابع اختصاصیافته به پرداخت یارانه این دهکها است.
آمارها همچنین نشان میدهد فرآیند پرداخت یارانه همچنان از طریق ۲۸ بانک عامل کشور انجام میشود و وضعیت استحقاق خانوارها برای دریافت یارانه به صورت ماهانه و بر اساس اطلاعات اقتصادی بهروزرسانی میشود. از همین رو ممکن است در هر دوره پرداخت، برخی خانوارها به دلیل تغییر اطلاعات اقتصادی، تغییر دهک یا تغییر در ترکیب خانوار، با افزایش یا کاهش مبلغ دریافتی و حتی قطع یارانه مواجه شوند.
تغییرات ترکیب خانوارها در دهکهای چهارم تا نهم
یکی از مهمترین نکات گزارش تیرماه، تغییر در ساختار خانوارهای مشمول دریافت یارانه است. بر اساس آمارها، تعداد سرپرستان خانوارهای دهکهای چهارم تا نهم از ۱۵ میلیون و ۶۳۹ هزار و ۱۳۲ نفر در خردادماه به ۱۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۵۹ نفر در تیرماه رسیده که افزایش ۱۶ هزار و ۷۲۷ نفری را نشان میدهد.
در مقابل، تعداد کل افراد تحت پوشش تنها ۳۸۳ نفر افزایش یافته و از ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر به ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۴۴۴ نفر رسیده است. این اختلاف قابل توجه نشان میدهد بخش مهمی از تغییرات به دلیل تفکیک خانوارها، تشکیل خانوارهای جدید، ازدواج، استقلال فرزندان و ثبت اطلاعات جدید در پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان رخ داده است؛ موضوعی که بیانگر بهروزرسانی مستمر اطلاعات اقتصادی خانوارها و افزایش دقت نظام دهکبندی است.
دهکبندی خانوارها به صورت مستمر و بر اساس آزمون وسع بهروزرسانی میشود؛ بنابراین هر تغییری که نشاندهنده افزایش توان اقتصادی خانوار باشد، میتواند جایگاه آن را در دهکهای درآمدی تغییر دهد و در برخی موارد به حذف یارانه منجر شود.
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در تغییر دهک، افزایش درآمد اعضای خانوار است. استخدام، افزایش حقوق، راهاندازی کسبوکار جدید یا دریافت درآمدهای مستمر میتواند امتیاز اقتصادی خانوار را افزایش دهد.
داراییهای ثبتشده نیز در این ارزیابی نقش مهمی دارند. خرید خودرو یا ملک، افزایش داراییهای سرمایهای و حتی ثبت نشدن انتقال مالکیت خودرویی که قبلاً فروخته شده، ممکن است موجب شود وضعیت اقتصادی خانوار بیش از میزان واقعی برآورد شود.
گردش حساب و تراکنشهای بانکی نیز یکی دیگر از شاخصهای مهم آزمون وسع است. در برخی موارد، انجام تراکنشهای مالی دیگران از حساب سرپرست خانوار یا گردش مالی غیرمتعارف میتواند در ارزیابی اقتصادی خانوار اثرگذار باشد.
همچنین تغییر ترکیب خانوار مانند ازدواج، طلاق، تولد فرزند، فوت یکی از اعضا یا جدا شدن فرزندان از خانوار والدین نیز ممکن است موجب تغییر دهک شود. در کنار این موارد، اصلاح اطلاعات اشتباه مربوط به درآمد، خودرو یا سایر داراییها نیز میتواند پس از بررسی، باعث افزایش یا کاهش دهک خانوار شود.
در حال حاضر دهک دهم همچنان از فهرست دریافتکنندگان یارانه نقدی خارج است و خانوارهای قرار گرفته در دهکهای هشتم و نهم نیز بیش از سایر دهکها در معرض بازبینی قرار دارند؛ هرچند قرار گرفتن در این دهکها به معنای حذف قطعی یارانه نیست و تصمیم نهایی بر اساس نتیجه آزمون وسع اتخاذ میشود.
بررسی آمارهای پرداخت یارانه تیرماه نشان میدهد بخش عمده تغییرات ثبتشده در دهکهای چهارم تا نهم، ناشی از افزایش تعداد سرپرستان خانوار بوده است. در حالی که تعداد کل افراد مشمول تنها ۳۸۳ نفر افزایش یافته، تعداد سرپرستان خانوار بیش از ۱۶ هزار نفر رشد کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد بسیاری از خانوارها با تفکیک اعضای خانواده و تشکیل خانوارهای مستقل، اطلاعات اقتصادی خود را بهروزرسانی کردهاند.
این آمار نشان میدهد جدا شدن فرزندان متأهل یا افراد مجرد شاغل از خانوار اصلی و تشکیل پرونده مستقل، میتواند از تجمیع درآمدها و داراییها جلوگیری کند؛ موضوعی که در بسیاری از موارد مانع افزایش دهک اقتصادی کل خانواده و حذف یارانه خواهد شد. به همین دلیل، کارشناسان یکی از مهمترین راهکارهای جلوگیری از قطع یارانه را تفکیک یارانه افراد مجرد بالای ۱۸ سال و فرزندان متأهل عنوان میکنند تا وضعیت اقتصادی هر خانوار به صورت مستقل مورد ارزیابی قرار گیرد.
در کنار این موضوع، بهروزرسانی اطلاعات داراییها اهمیت زیادی دارد. اگر خودرو یا ملکی فروخته شده اما همچنان به نام سرپرست خانوار ثبت باشد، ممکن است ارزش دارایی خانوار بیش از میزان واقعی محاسبه شود و دهک آن افزایش یابد. بنابراین اصلاح اطلاعات مالکیت در سامانههای مربوط ضروری است.
همچنین سرپرستان خانوار باید از انجام تراکنشهای مالی دیگران با حساب شخصی خود خودداری کنند، زیرا گردش مالی بالا میتواند در نتیجه آزمون وسع تأثیرگذار باشد. بررسی دورهای اطلاعات ثبتشده در سامانه حمایت و اصلاح هرگونه مغایرت نیز از دیگر اقداماتی است که احتمال حذف اشتباه یارانه را کاهش میدهد.
سرپرستان خانواری که یارانه آنها قطع شده یا نسبت به دهکبندی خود اعتراض دارند، میتوانند با مراجعه به سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وضعیت دهک اقتصادی خود را بررسی و درخواست بازبینی ثبت کنند.
در این سامانه، امکان مشاهده علت قطع یارانه، بررسی اطلاعات اقتصادی خانوار و ثبت اعتراض با استفاده از کد ملی، شماره تلفن همراه و سایر اطلاعات هویتی فراهم شده است. پس از ثبت اعتراض، اطلاعات خانوار دوباره توسط مراجع ذیربط بررسی میشود و در صورت احراز خطا، دهک جدید اعلام خواهد شد.
همچنین اگر حدود ۱۰ روز پس از ثبت درخواست پاسخی دریافت نشود، متقاضیان میتوانند مجدداً درخواست خود را پیگیری و برای بررسی دوباره اقدام کنند.
∎