حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی، با انتشار یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین، ضمن نقد گفتمان «حداقلی» در سیاست خارجی، به ضرورت توجه همزمان به هزینههای جنگ، اراده و اهداف مهاجمان و اهمیت بازدارندگی اشاره کرده است. وی تأکید کرده است که ایران به دیپلماسی و توافق نیاز دارد، اما نه بدون اهرم و تضمین؛ چراکه مسئله امروز کشور انتخاب میان مذاکره و دفاع نیست، بلکه ساختن صلحی است که دشمن نتواند آن را بیهزینه نقض کند.
مردم و توافقهای بینالمللی
دادههای افکار عمومی نشان میدهد که جامعه ایران دیگر در فضای پیش از جنگ زندگی نمیکند. پس از امضای تفاهمنامه، حدود دو سوم مردم معتقد بودند که این تفاهمنامه به توافقی پایدار منجر نخواهد شد و سهچهارم نیز پیشبینی میکردند که آمریکا به تعهدات خود پایبند نمیماند. بنابراین بدبینی به دوام توافق تنها محصول تبلیغات گروههای خاص نبود، بلکه در بخش بزرگی از جامعه نیز وجود داشت.
مسئولیت جنگ و تصمیمهای داخلی
پس از حملات مجدد آمریکا، سهچهارم پاسخگویان فقط آمریکا را مقصر میدانستند. این یافته مهم است: اکثریت جامعه مسئولیت اصلی جنگ را متوجه مهاجم میداند، اما بخشی از مردم همچنان خواهان بررسی سهم تصمیمهای داخلی هستند. این همان تفکیکی است که در بحث سیاسی نیز باید حفظ شود: میتوان از خطاهای داخلی پرسید، بیآنکه مسئولیت اصلی تجاوز از دوش مهاجم برداشته شود.
آمادگی برای دفاع و مدیریت تنگه هرمز
بیشتر مردم گفتهاند که کشور بهتر است بهجای اتکای صرف به مذاکره، خود را برای جنگ آماده کند. اکثریت نیز معتقدند مدیریت تنگه هرمز باید در اختیار ایران باشد، حتی اگر این موضع خطر جنگ را افزایش دهد. همچنین سهچهارم گفتهاند که در صورت وقوع مجدد جنگ، از کشور دفاع خواهند کرد.
صلح پایدار و امنیت ملی
این اعداد نشان نمیدهند که مردم خواهان جنگ هستند؛ جامعهای که هزینه درگیری را تجربه کرده، طبیعتاً صلح و زندگی عادی میخواهد. اما در عین حال، اکثریت حاضر نیست امنیت کشور را صرفاً بر وعدههای آمریکا یا نتیجه مذاکرات بنا کند. پیام افکار عمومی روشنتر از دوگانههای سیاسی رایج است.