عبدالناصر همتی، رئیس کل سابق بانک مرکزی، در همایشی به کاهش قدرت خرید مردم و روند نزولی آن اشاره کرد. وی تأکید کرد که افت رفاه خانوارها و کاهش قدرت خرید صرفاً نباید به تورم نسبت داده شود.
افت درآمد سرانه واقعی
به گفته همتی، بخش مهمی از کاهش قدرت خرید ناشی از افت درآمد واقعی سرانه است. بر اساس شاخص درآمد ناخالص داخلی واقعی (GDI)، درآمد واقعی سرانه کشور با قیمتهای ثابت سال ۱۴۰۰، از حدود ۱۴۱ میلیون تومان در سال ۱۳۹۰ به حدود ۷۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. این بدان معناست که درآمد واقعی هر ایرانی طی ۱۳ سال تقریباً نصف شده و سطح رفاه به دهه ۱۳۷۰ بازگشته است.
مقایسه حداقل دستمزد و قدرت خرید
بررسی قدرت خرید طبقه کارگر و مزدبگیران نیز کاهش چشمگیر قدرت خرید نسبت به ابتدای دهه ۹۰ را تأیید میکند. در سال ۱۳۹۰، حداقل دستمزد ماهانه ۳۳۰ هزار و ۳۰۰ تومان بود که معادل ۳۰۵ دلار یا حدود ۷.۲ گرم طلای ۱۸ عیار بود.
در سال ۱۴۰۴، حداقل دستمزد ماهانه ۱۰ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان بود. شورای عالی کار برای سال ۱۴۰۵ حداقل دستمزد ماهانه را به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان افزایش داد. در ۲۶ اسفند ماه ۱۴۰۴، حداقل دستمزد مصوب برای سال ۱۴۰۵ معادل ۱۱۶ دلار بود، در حالی که در بهمن ماه ۱۴۰۴، حداقل دستمزد سال ۱۴۰۴ ارزشی معادل ۸۴ دلار داشت.
این افزایش ارزش دلاری حداقل دستمزد تا اواسط اردیبهشت ۱۴۰۵ دوام نیاورد، زیرا نرخ دلار افزایش یافت و در مقاطعی به ۱۹۰ هزار تومان رسید. در این شرایط، حداقل دستمزد معادل ۸۷.۵ دلار شد. کاهش قدرت خرید و تضعیف ارزش پول ملی از عوامل اصلی این تغییر وضعیت بوده است. در سال ۱۳۹۰، قیمت هر دلار آمریکا حدود هزار تومان بود.