پس از هفتهها تنش و تلاشهای نظامی ناکام آمریکا برای تسلط بر تنگه هرمز، این منطقه بار دیگر به میز طراحی یک سازوکار منطقهای منتقل شده است. در همین راستا، عمان پیشنهادی را ارائه کرده که بر اساس آن، ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس در مدیریت تنگه مشارکت کنند. این طرح همچنین شامل پرداخت هزینه داوطلبانه توسط کشتیها برای خدمات دریایی و تعریف سه مسیر عبور در آبهای ایران، عمان و بخش بینالمللی است.
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس درباره این پیشنهاد گفتوگو کردهاند. این پیشنهاد هنوز به توافق نهایی نرسیده است، اما واقعیت را آشکار ساخته که تلاشهای نظامی آمریکا برای بازگرداندن وضعیت عادی به هرمز بینتیجه بوده است. اکنون کشورهایی که پیشتر بر کنار گذاشتن ایران از مدیریت تنگه تأکید داشتند، به طرحی رسیدهاند که بدون مشارکت ایران قابل اجرا نیست.
پیشنهاد مسقط برای کاهش تنش
طرح پیشنهادی عمان تلاش میکند میان مواضع متفاوت ایران و دیگر کشورهای منطقه پل بزند. ایران بر حقوق حاکمیتی خود، لزوم هماهنگی کشتیها با ایران و دریافت هزینه خدمات تأکید دارد. در مقابل، برخی کشورها با کنترل انحصاری ایران بر تنگه مخالفت میکنند. پیشنهاد مسقط، مدیریت منطقهای را جایگزین این تقابل کرده و پرداخت هزینه را از «عوارض اجباری» به «کمک داوطلبانه برای امنیت، محیط زیست و امداد دریایی» تغییر داده است.
فرصت و احتیاط برای ایران
برای ایران، این طرح هم فرصت است و هم نیازمند احتیاط. فرصت از این جهت که نقش ایران در مدیریت تنگه هرمز را به رسمیت میشناسد و مسیرسازی مستقل آمریکا را کنار میگذارد. با این حال، ایران باید مراقب باشد که عنوان «مدیریت مشترک» به ابزاری برای محدود کردن حقوق حاکمیتی آن تبدیل نشود. موفقیت ایران در این زمینه زمانی کامل میشود که قدرت میدانی آن به یک قاعده پایدار و قابل اجرا تبدیل گردد.
ایران پیشتر هشدار داده بود که شرکتها و کشورهایی که از پولهای بلوکهشده ایران برای جبران خسارت کشتیها استفاده کنند، با واکنش مواجه خواهند شد.