معرفی کتاب دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو
انتشارات کرگدن به تازگی کتاب «دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو» را با ترجمه فرهاد قربانزادهربطی روانه بازار نشر کرده است. گاری گاتینگ، فیلسوف فقید آمریکایی و استاد دانشگاه نوتردام، در این اثر تلاش کرده است تا روش دیرینهشناسی فوکو را که بر کشف ساختارهای زیربنایی حاکم بر علم و معرفت متمرکز است، برای مخاطبان فارسیزبان تشریح کند.
تحلیل متون کلیدی فوکو
این کتاب به عنوان یک راهنمای تفسیری، آثار مهم میشل فوکو را مورد بازخوانی قرار میدهد. از جمله متونی که در این اثر تحلیل شدهاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تاریخ جنون در عصر عقل
- تولد درمانگاه
- نظم اشیا
- دیرینهشناسی علم
هدف گاتینگ از نگارش این اثر، تسهیل درک ایدههای پیچیده فوکو و تبیین اهمیت آنها در زمینههای وسیعتر تفکر فلسفی و استدلال علمی است. پیشتر نیز کتاب «فلسفههای قارهای علم» از همین نویسنده به فارسی ترجمه شده بود.
فوکو و نسبت او با روشنگری
یکی از مباحث محوری در گفتوگو با فرهاد قربانزادهربطی، رفع سوءبرداشتهای رایج درباره تقابل فوکو با جریان روشنگری است. بر اساس تحلیلهای ارائهشده در این کتاب، فوکو نه یک متفکر ضدعقل، بلکه فیلسوفی است که پروژه خود را با ارجاع به مقاله «روشنگری چیست؟» کانت تعریف میکند.
فوکو این مقاله کانت را نقطهعطفی در تاریخ فلسفه مدرن میداند؛ چرا که کانت برای نخستینبار به جای پرسشهای انتزاعی درباره حقیقت یا طبیعت، از «اکنون» و شرایط تاریخی زیست خود پرسش میکند. فوکو این رویکرد را «هستیشناسی اکنون» نامیده و آن را مبنای فعالیت فلسفی خود قرار میدهد.