چهاردهمین جلسه کارگاه داستاننویسی خاتم(ص) با تدریس علی ارسنجانی در تاریخ سوم مرداد ماه ۱۴۰۵ در سرای اهل قلم برگزار شد. در این نشست، داستان «نقشه روی دیوار پشتبام» نوشته طاهر مشایخ خوانده و درباره عناصر داستانی مانند پیرنگ، شخصیتپردازی، فضاسازی و منطق روایت بحث شد.
اهمیت دقت در زمانبندی روایت
علی ارسنجانی، مدرس کارگاه، یکی از خطاهای رایج در داستاننویسی را استفاده از زمانهای مبهم دانست. وی توصیه کرد نویسندگان تا حد امکان از عباراتی مانند «چند روز بعد» پرهیز کرده و زمان دقیق وقایع را مشخص کنند. ارسنجانی تفاوت داستان با گزارش را در همین دقت زمانی دانست و بیان کرد که در داستان، همه اجزا باید هماهنگ و دقیق باشند، همانند چرخدندههای یک ساعت.
فضاسازی و اقلیم در داستان
ارسنجانی به مسئله فضاسازی و اقلیم داستان پرداخت و پرسش اساسی را درباره محل وقوع داستان مطرح کرد. وی توضیح داد که مشخص نبودن مقصد شخصیتها، باورپذیری داستان را تحت تأثیر قرار میدهد. اقلیم داستان صرفاً یک پسزمینه نیست، بلکه بستر شکلگیری روایت است و هر داستان به اقلیمی متناسب با خود نیاز دارد.
هماهنگی جزئیات با اقلیم و معماری
وی با ذکر مثالهایی مانند ماسوله یا روستاهای کویری، تأکید کرد که جزئیات داستان باید با اقلیم و معماری محل وقوع آن هماهنگ باشد. مسائلی مانند لق شدن آجر پشتبام یا نحوه ارتباط پشتبامها به یکدیگر، وابسته به جغرافیا و معماری محل است و باید در داستان منعکس شود.
بستر اجتماعی و زمانی داستان
ارسنجانی بر اهمیت بستر اجتماعی و زمانی داستان نیز تأکید کرد. او بیان داشت که رفتار شخصیتها زمانی برای مخاطب باورپذیر است که فضای اجتماعی و تاریخی داستان بهدرستی ترسیم شده باشد. بازتاب دادن جایگاه اجتماعی شخصیتها، نوع روابط و نگاهها در دورههای زمانی مشخص (مانند دهههای ۶۰ یا ۷۰ شمسی) به داستان هویت میبخشد.