چرایی تاخیر در پذیرش قطعنامه 598 و پیامدهای آن برای جنگ ایران و عراق

صاحب‌خبر - رویداد24 نوشت: در روز سوم خرداد 1361، پرچم ایران بار دیگر بر فراز خرمشهر برافراشته شد؛ شهری که برای ایرانیان نماد مقاومت و برای عراقی‌ها نماد شکست بود. در همان روزها، صدام حسین از موضع تهاجم به موضع صلح و مذاکره رسید؛ نیروهایش را عقب کشید، آتش‌بس یک‌طرفه اعلام کرد و وعده عقب‌نشینی کامل از خاک ایران را داد. تاریخ‌نگاران داخلی جنگ این لحظه را «سرِ دوراهی» می‌نامند؛ لحظه‌ای که ایران می‌توانست جنگ را با پیروزی و مشروعیت بین‌المللی به پایان برساند. اما چهارچوب ماجرا به گونه‌ای دیگر رقم خورد: شش سال دیگر جنگ، صد‌ها هزار کشته و مجروح، ویرانی‌های گسترده، رویارویی مستقیم با نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس و در نهایت پذیرش قطعنامه‌ای که آیت‌الله خمینی آن را «جام زهر» خواند. قطعنامه 598 که در برخی شروط با آنچه در سال 1361 بود تفاوت چندانی نداشت، مسیر پایان جنگ را روشن نکرد؛ بلکه به تعبیری دیرهنگام و با تاخیر پذیرفته شد. این نوشتار به روایت این مسیر می‌پردازد: از تصمیم به ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر تا فروپاشی جبهه‌ها در بهار 1367 و پذیرش قطعنامه. سوم خرداد 1361؛ لحظه‌ای که تاریخ می‌توانست تغییر کند آزادسازی خرمشهر توازن روانی و میدانی را به نفع ایران تغییر داد. شورای امنیت سازمان ملل که در دوران اشغال خرمشهر از سوی عراق قطعنامه‌ای برای خروج نیروها صادر نکرده بود، به فاصله هجده روز از این فتح، در 21 تیر 1361 قطعنامه 514 را تصویب کرد؛ قطعنامه‌ای که خواستار آتش‌بس و بازگشت نیروها به مرزهای بین‌المللی بود و به هویت متجاوز یا جبران خسارت اشاره‌ای نداشت. واکنش سریع جامعه بین‌المللی نشان‌دهنده این بود که پیش از پیروزی ایران نیز اراده‌ای برای پایان دادن به بحران وجود ندارد. ادامهٔ روایت به این سوال پاسخ می‌دهد که چگونه تصمیم برای ادامهٔ جنگ، با وجود پیروزی نظامی آغاز شد و چه عواملی در پذیرش سرانجامی قطعنامه 598 نقش‌آفرین بود. حافظه تاریخی پرسش‌برانگیز در این بازه زمانی، غرور راهبردی و آرمان‌های بلندپروازانه بارها فرصت‌های واقع‌گرایانه برای پایان جنگ را از دست داد و نتیجه، طولانی شدن نبرد و هزینه‌های انسانی سنگین بود. این گزارش به تحلیل تصمیم‌ها، رویکردهای سیاسی و محاسبات استراتژیک می‌پردازد تا روشن کند چگونه مسیر جنگ تا پذیرش قطعنامه در سال‌های بعدی گشوده شد. به‌روزترین نتیجه در نهایت، آنچه از این دوره برمی‌خیزد، یادآوری این است که طولانی شدن منازعه، با وجود دستاوردهای موقـتی در عرصهٔ نظامی، به از دست رفتن فرصت‌های سیاسی برای پایان‌دادن سریع‌تر جنگ انجامید. این گزارش سعی دارد با بازنمایی رویدادها و تصمیم‌های کلیدی، تصویر روشن‌تری از چرایی دیرکرد در پذیرش قطعنامه 598 ارائه دهد.