اهمیت نیتروژن در تولید غذا و جنگ‌های تاریخی

گروه علم و فناوری: امروز زندگی بیش از 4 میلیارد نفر روی کره زمین به اختراع فریتز هابر وابسته است. بگذارید این فکت را شخصی‌تر کنیم: حدود 50 درصد از اتم‌های نیتروژنی که همین حالا در تک‌تک سلول‌های بدن شما وجود دارد، مستقیماً از فرایند هابر به‌دست‌آمده است! در بهار 1909، یک شیمی‌دان آلمانی ساعت‌ها خیره به دستگاهی فلزی ایستاده بود. وقتی نخستین قطره از لوله آزمایش چکید، از خوشحالی در راهروهای آزمایشگاه دوید و فریاد زد: «آمونیاک!» آن قطره کوچک بعدها غذای میلیاردها انسان را تأمین کرد؛ اما همان کشف، راه را برای تولید انبوه مواد منفجره و نخستین جنگ شیمیایی تاریخ نیز هموار ساخت. تصور کنید روی عرشه یک کشتی ایستاده‌اید و به صخره‌هایی خیره شده‌اید که 30 متر ارتفاع دارند؛ اما این صخره‌ها از سنگ نیستند، بلکه از انباشت هزاران ساله فضولات پرندگان دریایی تشکیل شده‌اند. شاید خنده‌دار به نظر برسد، اما در اواسط قرن نوزدهم، همین تپه‌های بدبو به یکی از استراتژیک‌ترین منابع کره زمین تبدیل شدند. وضعیت به‌قدری جدی بود که در سال 1856، ایالات متحده قانونی تصویب کرد که به شهروندانش اجازه می‌داد هر جزیره بی‌صاحب و پوشیده از گوانو (همان فضولات پرندگان دریایی) را به نام آمریکا ثبت کنند و ارتش موظف بود از آن دفاع کند. باورتان می‌شود که این قانون هنوز هم لغو نشده است؟ tب گوانو چنان بالا گرفت که در سال 1865، اسپانیا با مستعمرات سابق خود یعنی پرو، شیلی، اکوادور و بولیوی بر سر کنترل این جزایر وارد جنگ شد. حتی کار به جایی رسید که قیمت گوانو با طلا رقابت می‌کرد؛ هر 1٫8 کیلوگرم فضله پرنده معادل 450 گرم طلا ارزش داشت. اما چه چیزی در این فضولات نهفته بود که ابرقدرت‌های جهان برایش خون می‌ریختند؟ بحران خاموشی به نام نیتروژن برای درک ارزش دیوانه‌وار گوانو که 20 درصد آن را نیتروژن تشکیل می‌دهد، باید نگاهی به درون بدن خودمان بیندازیم. پس از اکسیژن، کربن و هیدروژن، چهارمین عنصر فراوان در ساختار زیستی ما نیتروژن است؛ عنصری که در اسیدهای آمینه، پروتئین‌ها، هموگلوبین خون نقش مهمی دارد.