صاحبخبر - پژوهشهای اخیر محققان نشان میدهد که قطعاتی از ویروسهای باستانی همچنان در بدن انسانهای امروزی وجود دارند و بخش قابل توجهی از ژنوم انسان را تشکیل میدهند. طبق یافتههای محققان، نزدیک به ۴۰ درصد از ژنوم انسان از قطعاتی از ویروسهای باستانی تشکیل شده است.
این قطعات که "رتروترانسپوزون" یا "ژنهای جهنده" نامیده میشوند، میلیونها سال پیش از طریق عفونتهای ویروسی وارد کروموزومهای نیاکان ما شدند. گرچه بیشتر این ژنها خاموش یا بیخطرند، اما شواهد تازه حاکی از آن است که برخی از این ژنها ممکن است در شرایط خاصی دوباره فعال شده و به سلولهای عصبی آسیب برسانند. این موضوع احتمال تازهای را در بروز بیماریهای تحلیلبرنده مغز ازجمله آلزایمر و ALS (بیماری اسکلروز جانبی آمیوتروفیک) مطرح کرده است.
کشف اولیه؛ ردپای ویروس در مغز بیماران ALS
در سال ۲۰۰۸ میلادی، دکتر رنه دوویل، ویروسشناس اعصاب، هنگام بررسی مغز افراد فوتشده بر اثر بیماری ALS، به مقادیری از پروتئینهای ویروسی برخورد. نکته عجیب اینجا بود که هیچ ویروس شناختهشدهای در بدن این بیماران وجود نداشت. بررسیهای دقیقتر نشان داد که منبع این پروتئینها، ژنهای خاموششدهای هستند که در کروموزومها پنهان بوده و دوباره فعال شدهاند.
پس از آن، ارتباط احتمالی میان ژنهای جهنده و بیماریهای عصبی بهعنوان یک فرضیه جدی مورد پژوهش و بررسی قرار گرفت.
ژنهای جهنده چگونه عمل میکنند؟
رتروترانسپوزونها یا ژنهای جهنده این توانایی را دارند تا خودشان را کپی کرده و در بخش دیگری از ژنوم قرار دهند. آنها برای این کار از آنزیمی به نام ترانسکریپتاز معکوس استفاده میکنند؛ همان آنزیمی که ویروس HIV نیز برای تکثیر مورد استفاده قرار میدهد.
بسیاری از این عناصر در طول فرایند تکامل بیضرر شدهاند و حتی برخی از آنها نقشهای مفیدی در تکوین جنین و سلولهای بنیادی ایفا میکنند. اما در سنین بالا، با ضعیف شدن مکانیسمهای مهارکننده، این ژنها میتوانند دوباره فعال شوند و پروتئینهایی شبیه ویروس تولید کنند.