محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین ایران، در مقاله اخیر خود به بررسی وضعیت ژئوپلیتیک ایران در جهان «پساقطبی» پرداخته و بر لزوم بهرهبرداری از فرصتهای دیپلماسی ناشی از تغییرات قدرت جهانی تأکید کرده است.
چالشهای همکاری با قدرتهای بزرگ و وضعیت جهانی
ظریف با اشاره به وضعیت کنونی جهان، معتقد است که هیچ قدرتی، از جمله آمریکا، توان ایفای نقش هژمون جهانی یا منطقهای را ندارد. وی در تحلیل روابط ایران با قدرتهای شرقی خاطرنشان کرد:
- روسیه و چین در دو جنگ اخیر، نه با ایران همپیمان شدند و نه همکاری معناداری با این کشور داشتند.
- قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت علیه ایران نشان داد که حتی برخی از کشورهای جنوب جهانی از حمایت آشکار از ایران در برابر آمریکا و غرب ابایی ندارند.
- در شرایط فعلی، حتی متحدان احتمالی ایران در جنوب جهانی از حمایت مستقیم در برابر غرب گریزان هستند.
فرصتهای دیپلماسی و یادداشت تفاهم ۲۷ خرداد ۱۴۰۵
به گفته ظریف، امضای یادداشت تفاهم میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، پنجرهای استثنایی برای دیپلماسی گشوده است. وی بر زماندار بودن این فرصت تأکید کرده و نکات زیر را مطرح نمود:
- ضرورت دستیابی به توافق نهایی در بازههای زمانی مشخص (بهویژه دوره ۶۰ روزه پیشنهادی) برای جلوگیری از دشواریهای اقتصادی.
- احتمال بروز ناآرامیهای داخلی یا تجاوزات مجدد در صورت عدم موفقیت دیپلماسی، بهویژه پس از انتخابات آمریکا.
- اثبات اراده و توان ایستادگی مردم و نظام ایران، برخلاف پیشبینیهای مقامات اسرائیلی و آمریکایی درباره فروپاشی یا شورش داخلی.
راهبرد توازن فراگیر و تقویت جامعه مدنی
وی در پایان بر لزوم اتخاذ راهبرد «توازن فراگیر» مبتنی بر تقویت روابط با همسایگان و قدرتهای کلیدی جهان تأکید کرد و نرمخویی با شهروندان و تقویت جامعه مدنی را پیشنیاز اصلی برای جهش کشور دانست.